De
aanslagen in Parijs en de daardoor ontstane vrees is bij velen een nieuw en
onbehaaglijk gevoel. Het kan gelijk waar, op gelijk welk moment en met gelijk
wie gebeuren. Het is niet leuk, integendeel. Het is een andere manier van
leven. En bijna zou ik zeggen, de braziliaanse manier van leven. Niet alleen
Brazilië heeft een patent op die levenswijze, vele landen in het
latijns-amerikaanse halfrond leven zo. Enkele zijn beter gekend zoals Colombia
met zijn drugkartels en de terreur die Pablo Escobar zovele jaren geleden als
een gesel over het land liet neerkomen. Mexico is een ander voorbeeld, denk
maar aan de 43 vermiste studenten bij het jaarbegin. Maar ook in Brazilië is de
straatterreur niet te onderschatten. Hier kom je je huis niet uit zonder in te
schatten dat je overvallen kan worden, je auto geblindeerd, automatisch
gesloten deuren, een reserve gsm en geldbeugel voor in geval. De dagelijkse
busoverval komt allang niet meer in het nieuws. Ook hier ontploffen bommen,
rond de 150 banken of -kantoren werden
in 2015 opgeblazen, allen al in Bahia. Ook hier vallen slachtoffers in bars of
op straat, dit jaar onder andere 19 op 15 augustus in São Paulo, 12 bij ons om
de hoek in het begin van het jaar, 34 in Manaus door de militaire politie als
wraak voor de dood van een van en dat is een bijkomend probleem, dat je niet
weet of het bandieten zijn of politie is die deze slachtpartijen uitvoeren.
Terrorisme of banditisme, wat is het verschil? En terwijl ik dit hier schrijjf
hoor ik op het nieuws dat een winkelier van 32 jaar deze namiddag op straat
werd neergeschoten door een duo op een moto, nog maar eens. Altijd iemands
vader, altijd iemands kind, en duizend en duizend...
Wil ik
daarmee de gebeurtenissen in Parijs banalizeren, geenszins. Voor de vele
families van onschuldige slachtoffers is het moeilijk om daarmee verder te
leven en vooral de vragen naar het waarom beantwoord te krijgen. Zowel in
Parijs als hier in Brazilië. De daden van de terroristen zijn barbaars, maar
even barbaars als de kruistochten in de middeleeuwen die een hoogstaande
cultuur in het midden oosten vernietigden. Nu hoor ik reeds de opmerkingen,
maar we leven niet meer in de middeleeuwen en dat is juist, maar verwijten we
niet al te vaak dat de islam nog leeft als in die tijd?
Volgens de
Dalai Lama is er nood aan een systematische aanpak om menselijke waarden,
eenheid en harmonie te bevorderen. "Als we dat nu doen, is er hoop dat
deze eeuw minder gewelddadig kan zijn dan de vorige." Hij voegde eraan toe
dat de problemen van vandaag vooral het resultaat van erg oppervlakkige
geschillen over geloof en nationaliteit zijn. "We zijn één volk." Ik
dacht dan opeens aan een strip van Jommeke of was het Suske en Wiske, de titel
ben ik vergeten, maar alle regeringsleiders van de wereld werden ontvoerd en
kwamen pas terug vrij als ze een oplossing vonden voor alle miserie in de
wereld. Zouden die terroristen dat eens kunnen proberen? Misschien vandaag
tijdens de milieutop in Parijs?
Mariana,
een dorpje in Minas Gerais, de streek van het ijzererts. Op 5 november in de
namiddag begaven de twee stuwdammen het. Deze waren gebouwd om het slib en het
reseduafval van de ijzermijn te stockeren. Het werd een tsunami van slijk die
even verderop het dorp Bento en het gehucht Paracatu de Baixo van de kaart
veegden. 11 doden en nog steeds 12 vermisten is het laatste cijfer. Het slib
zocht dan een weg naar het zijden naar de mijnstad Mariana en is ondertussen
aangekomen in Espirito Santo, aan zee, aan de kust.
In Germano wordt het erts ter plaatse bewerkt tot
concentraat (een tussengrondstof met 30% ijzer), dat vervolgens door
pijpleidingen over een afstand van 400 kilometer naar een ijzerfabriek van
Samarco in Ubu, Espirito Santo wordt getransporteerd. Samarco is gedeelde
eigendom van twee van de grootste ijzerproducenten ter wereld : de
multinationals Vale (Brazilië) en BHP Billiton (Brits-Australisch) hebben elk
50% in handen. Wat overblijft na de behandeling, het restafval, vooral slijk en giftige stoffen wordt in de
stuwdammen gestockeerd. De omvang van de
ramp is nog niet te schatten. De ganse rivier Rio Doce is een modderstroom
geworden, het inkomen van velen, de visvangst ligt stil, er is geen leven meer
in de rivier. En het slib zou toxisch zijn, arsenicum en selenium zijn
vrijgekomen. Daardoor kan er geen water meer gedronken worden die uit de rivier
of de nabijgelegen grond komt. De watervoorziening van 500.000 mensen komt in
het gedrang. Actiegroepen wijzen al
jaren op de risico’s. Zij stellen de gebrekkige controle van de industriële
dammen aan de kaak, er zijn er 730 in de streek van de ijzerontginning. Bij
Samarco gebeurt die niet door een publieke instantie maar door een privé-firma
die door Samarco wordt ingehuurd.
De afvalbekkens van Germano waren in 2013 al nagenoeg
vol (niet opgemerkt door de privé firma) – jaren vroeger dan bij de
bouwaanvraag was voorspeld – en men vroeg Samarco om aanpassingswerken uit
te voeren. Helaas is dat nu te laat.
Hoe is dat mogelijk zou je denken, heel gemakkelijk,
zoals bijna alles in Brazilië is het systeem corrupt. De controles op papier
zijn in orde, de steekpenningen betaald en de bazen kunnen weer een jaartje
rustig slapen. Het overkoepelend orgaan van de regering dat bestaat uit
parlementsleden ontvangen bijna allemaal giften van de ijzerbaronnen voor hun
verkiezingen. De voorzitter van deze commissie is de broer van een ervan. Moet
je nog meer uitleg? In het staatsblad van 13 november verscheen een aanpassing
van artikel 20 van de wet 8036 dat zegt dat het breken van stuwdammen met het
gevolg een lawine van slijk als een natuurramp te beschouwen is. Getekend
Dilma.
En terwijl we het toch over corruptie hebben, kan
iemand me verklaren hoe de voorzitter van het parlement, Cunha, aangeklaagd in
de operatie Lava Jata (witwasoperatie van de petroleummaatschappij Petrobras),
miljoenen op een rekening in Zwitserland (maar eerst hardnekkig ontkend), toch
kan aanblijven? Zelfs het lef had om, wanneer hij moest verschijnen voor de
ethische commissie van het parlement, een speciale zitting van het parlement te
laten plaats vinden. Het is alweer enkele jaren geleden dat ik hoorde dat
Brazilië ontwaakte, maar blijkbaar is de bevolking alweer in slaap gesukkeld.
Morgen wordt het beter! Voor wie wordt steeds duidelijker!
